0,,15958933_401,00.jpg

Küresel silah ticaretine bir bakış - 3

Günümüzde hafif silah ticareti, dünya silah ticaretinin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Bu alanda Amerika, İngiltere ve Fransa’nın silah fabrikaları önde gidiyor. Dünya siyaset enstitüsünün tahminlerine göre 20. Yüzyılın son on yılında dünyada 4 milyon insan hafif silahların kurbanı oldu ki bu sayının %80 kadarını çocuklar ve kadınlar oluşturuyordu.

16 Mayıs 2014 Cuma

Günümüzde hafif silah ticareti, dünya silah ticaretinin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Bu alanda Amerika, İngiltere ve Fransa'nın silah fabrikaları önde gidiyor. Dünya siyaset enstitüsünün tahminlerine göre 20. Yüzyılın son on yılında dünyada 4 milyon insan hafif silahların kurbanı oldu ki bu sayının %80 kadarını çocuklar ve kadınlar oluşturuyordu. Anlaşılan günümüz dünyasının en önemli sorunlarından birini hafif silahların üretimi oluşturuyor.

BM eski genel sekreteri Kofi Annan, milenyum raporunda bu tür silahların yüzünden yaşanan kayıpları Hiroşima ve Nagazaki kentlerini yıkan atom bombalarından doğan kayıplarla mukayese ederek hafif silahların üretimini engellemenin sadece bir güvenlik meselesi olmadığını, bu mesele aynı zamanda insan hakları ve kalkınma konularını da ilgilendirdiğini belirtti. Annan hafif ve aynı zamanda ucuz silahların üretiminin devam etmesi silahlı çatışmaların şiddetlenmesine ve devam etmesine yol açtığını ve beşeriyete yönelik ciddi tehdit oluşturduğunu vurguladı. Annan raporunun giriş bölümünde hafif silahların son yıllarda BM'nin uğraştığı bir çok çatışmanın en önemli silahı olduğunu kaydetti. Bu açıklama hafif silahların çağımız insanının karşı karşıya bulunduğu musibetlerde ve facialarda ne denli önemli rol ifa ettiğini anlamaya yetiyor.

Bu meselenin önemi, özellikle soğuk savaş dönemi sona erdikten sonra dünyada iç savaşların ve etnik çatışmaların büyük oranda arttığına bakıldıkça, daha da iyi anlaşılıyor. Hafif silahların tanımı hakkında silahsızlanma uzmanlarından Andro Latam şöyle diyor: Konvansiyonel silahların eşiğinin altında yer alan silahlara hafif silah adı verilir. Bu silahlar ölümcül savaş aletleri gibi özel askeri amaçlar için üretilir. Hafif silahlardan sunulan bu tanıma bakıldığında tabanca, normal tüfekler, hafif otomatik silahlar bir yandan ve havan topu, mayınlar gibi diğer silahlar öbür yandan bu kategoride yer aldığı anlaşılıyor. Böylece hafif silahlar teknoloji bakımından çok karmaşık oldukları halde kullanım bakımından çok sadedir, öyle ki hatta on yaşındaki bir çocuk bile bu kategoride yer alan silahları kullanabilir.

Öte yandan hafif silahların basit tasarımı ve basit kullanımı, birçok ülkede hem devlete bağlı güvenlik güçleri ve hem milis örgütler ve mafya çeteleri gibi devlete bağlı olmayan taraflarca kullanılmasına neden oluyor. Bu silahların devlete bağlı olmayan güçler için cazip olması bu tür silahları Ruanda, Nijerya, Angola, Mozambik ve Somali gibi dünyanın çeşitli bölgelerinde küçük büyük, her türlü çatışmada ölümcül bir silah olarak kullanılmalarına yol açtığı anlaşılıyor.

Hafif silahların kullanımı özellikle soğuk savaş dönemi sona erdikten sonra patlak veren bölgesel münakaşalar ve iç savaş yüzünden büyük artış göstermeye başladı. Bu silahların en büyük kurbanları ise siviller ve özellikle kadınlar ve çocuklardan oluşuyor.

Günümüzde çeşitli sebepler dünya genelinde hafif silahların ticaretini ve kullanımını yaygınlaştırdığı anlaşılıyor. İlk sebep şu ki hafif silahların üretim maliyeti ağır silahlara nazaran çok daha düşüktür. Örneğin bir savaş uçağının maliyeti 25 milyon dolarken, bir mayının fiyatı on dolardan daha azdır. Öte yandan hafif silahları taşımak ve yerini değiştirmek de çok kolaydır. Yine gelişmiş ve ağır silahların aksine hafif silahların özel bakıma ihtiyacı yoktur ve ayrıca ağır bir bakım ve onarım maliyeti söz konusu değildir. Hafif silahların bir başka özelliği, eğitim kolaylığıdır. Hafif silahları saklamak da kolaydır ve bu özellik söz konusu silahların terör eylemleri ve suikast için ideal silah sayılmasına yol açmıştır. Tüm bu sayılan özellikler ise mali kaynakları kısıtlı olan milis örgütlerin hafif silahları tercih etmelerine de neden oluyor.

Dünyada hafif silah ticaretini yaygınlaştıran etkenlerden biri de bu tür silahları üreten ve pazarlayanların sayısının bolluğudur. Raporlara göre hali hazırda dünyanın 50 ülkesinde 300 kadar firma hafif silah üretim alanında çalışıyor. Amerika ve Fransa gibi eski silah üreticiler hafif silah üretimini sürdürürken, dünyanın 45'i aşkın ülkesi de bir veya bir kaç çeşit hafif silah üretiyor. Bu ülkelerin arasında gelişmekte olan 22 ülke de yer alıyor. Gerçi üçüncü dünya ülkeleri tabir edilen ülkelerin arasında yer alan hafif silah üreticisi ülkeler bu tür silahları en başta kendi askeri kuvvetlerinin ihtiyacını karşılamak ve dışa olan bağımlılıklarını azaltmak için üretmeye başladılar, ancak daha sonra bir çoğu bu tür silahları ihraç eden ülkelerin arasında yer aldılar.

Hafif silah ticaretini yaygınlaştıran bir başka etken, soğuk savaşın sona ermesiydi. Soğuk savaş dönemi sona erdikten sonra silahsızlanma sürecinde yeterli denetimin yokluğu dünya silah piyasalarına hafif silahların akmaya başlamasına yol açtı. Soğuk savaş döneminin sona ermesi Avrupa başta olmak üzere dünya bazı sorunları beraberinde getirdi. Örneğin Doğu Almanya ordusunun feshedilmesinin ardından 295 bin adet hafif silahın açıkta kalmasına neden oldu ve bu silahların üzerinde denetim zafiyeti ve iktisadi saikler yüzünden çok sayıda silahın çalınmasına ve sonuçta eski Yugoslavya'da çatışan taraflara veya başka bölgelere satılmasına yol açtı. Etiyopya'da da 1990 yılında 200 bin kadar Etiyopyalı askeri silahsızlandırılmasının ardından bu askerlerin elinde bulunan hafif silahlar Somali'den baş çıkardı ve bu ülkede savaşın devam etmesinde önemli etkisi oldu.

Kuşkusuz hafif silahların geniş çapta üretimi ve sunumu, savaşa teşvik edici bir etkendir. Bu silahlara kolayca ulaşmak da savaşların uzamasına ve tahribatın artmasına neden oluyor. Hafif silahlarla yürütülen savaşların ağır can ve mal kaybına yol açıyor. Hatta savaş sona erdikten sonra silahlanan toplumda barış ve güvenlik tehlikeye giriyor.

Genel olarak bir toplumda hafif silahların bolluğu o toplumda şiddet kültürünü yaygınlaştırmakta etkili rol ifa ediyor. Kuşkusuz bu kültür insanların güvenliği ile çelişiyor. Şiddet kültürü yaygınlaşan toplumlarda insaniyet şanı ve mevkii yok oluyor ve yerini şiddete ve her türlü ahlaksızlığa bırakıyor. Bu tür toplumlarda ayrıca bir nevi militarist kültür da yaygınlaşıyor ve en ufak sosyal sorun karşısında şiddete dayalı tepkiler gösteriliyor. Militarist kültür, sorunların barışçıl çözümünü bir yana itiyor ve sonuçta toplumlarda şiddet kültürünü hakim kılıyor. Bu toplumların en somut örneği Amerika'dır. Amerika'da bir öğretmenin öğrencisi tarafından vurularak öldürülmesi veya bir sinema salonunun silahla basılması gibi olaylar artık Amerika'da sıradan olaylar gibi görünüyor ve pek fazla dikkat bile çekmiyor. Amerika'da 200 milyon silah sivillerin elinde bulunduğu tahmin ediliyor. Her yıl Amerika'da yüzlerce insan ateşli silahların kurbanı oluyor. Buna karşın silah satışından elde edilen büyük gelir, silah lobilerini harekete geçiriyor ve bu lobiler Amerikan kongresinde silah satışına her türlü kısıtlamayı getirecek yasanın çıkarılmasına mani oluyor.

Amerika'da silah taşıma özgürlüğü bu ülkenin sosyal güvenliğini ciddi bir şekilde tehdit ediyor ve bu yüzden pek de uzak olmayan bir gelecekte sözü edilen saldırıların artmasını beklemek gerekiyor. Gerçekte Amerika'da silah ticaretinden elde edilen yüksek gelir, bu ölümcül araçların kısıtlanması için yasaların değiştirilmesine mani oluyor. Amerika Başkanı Obama bu durumu değiştirme yolunda silah lobilerini karşısında buluyor. Silah lobileri bireysel özgürlüğü bahane ederek bu alanda her türlü değişikliği engelliyor. Gerçi şiddet olaylarının artması, Amerikan toplumunda bazı kısıtlamaların getirilmesi konusunda konsensüs sağlayabilir, ancak bu kısıtlamaların hiç bir zaman Amerika'da silah satışının yasaklanması anlamına gelmeyeceği de kesin.

İrib

 

Kategorideki Diğer Haberler
Öne Çıkan Haberler