Yemen Temmuz 2014'den bugüne değin, ülkenin çeşitli bölgelerinde özellikle Yemen'in başkenti Sana da hükümet karşıtı itirazlara sahne oldu. Yemen'deki hükümet karşıtı gösteriler, ülkenin geçici cumhurbaşkanı Mansur Hadi'nin Yemen başbakanı ve kabinesini görevden almalarına neden oldu.
Yemen'de son protesto gösterilerinin başlamasının birçok nedeni vardır. Muhaliflerin ileri sürdükleri iktisadi nedenleri dikkate alarak, Yemen'de meydana gelen gösterilerin ana nedeni ülkenin coğrafi önemi ve nüfus dağılımıdır. Yemen Arap Cumhuriyeti, 1990'da Kuzey ve Güney Yemen'in birliği neticesinde kuruldu. 528 km kare yüzölçümüne sahip olan Yemen toprakları, dünyada yüzölçümü açısından 50. ülke konumundadır. 26 milyondan fazla nüfusa sahip olan Yemen nüfuz açısından dünyada ise 48. sıradadır.
Yemen'in bölgesel ve bölge ötesi oyuncuları için önem taşımasına neden olan etken, nüfus ve coğrafi konumudur. Nüfusunun yüzde 99'u Müslüman olan Yemen'in yüzde 64'ü Sünni ve yüzde 35'i ise Şiilerden oluşmaktadır. Yemenin kuzey bölgelerinin Suudi Arabistan'la sınırı bulunmaktadır. Yemen de yaşayan Şiiler Arabistan'ı tehdit etmektedir. Yemen toprakları coğrafi açıdan büyük bir öneme sahiptir. Büyük bir strateji öneme haiz olan Babul Mendeb boğazı Yemen'de bulunmaktadır. Yemen'in Arabistan ve Amman'la sınırı bulunmaktadır. Kızıl ve Umman Denizleriyle uzun sahil sınırı bulunan Yemen'de, Aden limanı gibi limanlar bulunmaktadır. Bu limanların Yemen'de bulunması, bölgesel oyunculardan olan Arabistan ve bölge dışı oyuncular olan Amerika gibi ülkeler Yemen'de meydana gelen gelişmeleri yakından takip etmelerine sebep olmaktadır. Yemen'de iktidarda olan hükümetin 2012'de değiştirilmesi yöntemi, ülkede geniş protesto gösterilerinin meydana gelmesine neden olmuştur.
Yemen diğer birçok Arap ülkesi gibi 2011'de hükümet karşıtı gösterilerin düzenlenmesine tanık oldu. Bu gösterilerin nedeni diğer Arap ülkelerinde olduğu gibi, kimlik etkeni yani kimliğin hükümet tarafından hakarete uğraması, iktisadi ve siyasi etkenlerdir. Yemen'de 2012'de düzenlenen cumhurbaşkanlık seçimlerinin Arabistan ve Amerika tarafından dizayn edildiği ve Mansur Hadi'nin cumhurbaşkanlığı seçimlerinin tek adayı olan Salih yardımcısı olduğunu dikkate alarak, Yemen halkının inkılabı asıl yolundan saptırıldı. Salih görevden alındı, ancak Yemen eski rejiminin altyapısı korundu. Yemen'in siyasi düzeninde kayda değer bir sorun yaşandı ki o da, yabancı oyuncuların müdahalesi ve Mansur Hadi'nin iktidarda kalmasının diğer ülkelerin desteklemelerine bağlı olmasıdır.
Yemenli göstericiler sadece Abdullah Salih'e karşı kıyam etmediklerini Yemen'in eski yönetimine karşı da kıyam ettiğini dile getirdi. Hâlihazırda sadece Salih iktidardan uzaklaştırıldı ve eski rejime bağlı siyasi düzen hâlâ hayatını sürdürmektedir. Ülkede fesat had safhaya ulaşmıştır ve mevcut hükümetin işlevsizliği varlığını korumaktadır. Yemen'in eski düzeninde ve 31 aylık Mansur Hadi'nin iktidarda olduğu dönemlerde bile hükümetin iktisadi kararları ve siyasi yetkililerinin yolsuzluklara karışmaları halkın itiraz ettiği konulardan bazılarıdır. Yemen'deki yeni itiraz dalgaları Abdulmalik Husi liderliğindeki Husiler tarafından başlatıldı. Protesto gösterilerinin ana nedeni yakıt fiyatlarının artması ve ülke yetkililerinin mali yolsuzluklara karışmaları iken, itiraz dalgası Yemen halkının bütün kesimlerini kapsadı. Yemen geçici hükümeti ülkede işsizlik oranının yüzde 25 olduğunu ilan etti ancak devlet dışındaki kaynaklar Yemen'de gerçek işsizlik oranının yüzde 60 olduğunu bildirdiler. Yemen halkının yüzde 50'den fazlasının günlük geliri 2 dolardan daha azdır. Yemen geçici hükümeti yakıt fiyatını yaklaşık yüzde 30 arttırdı. Tabi bu yüksek ve beklenmeyen artış, Ortadoğu bölgesi bazında ve dünyada en fakir on ülke arasında yer alan Yemen halkı için kabul edilebilir değildir. Yemen'in petrol gelirleri 2013 yılından sonra 87 milyon dolara kadar azaldı.
Yemen geçici hükümetinin ileri sürdüğü iddialara karşın Yemen rejimine muhalif gruplar ve hatta halk, siyasi yetkililerinin mali yolsuzluklara karışmaları ve geçici hükümetin iktidarda kalma hırsı ülkede iktisadi sorunların gün geçtikçe artmasına neden olduğu inancında. Yemen'de itiraz edenler hükümetin derhal görevden ayrılması, yakıt fiyatının artış kararının lağvedilmesi ve ulusal diyalog konferansının aldığı kararların uygulanmasını istediler. Mansur Hadi Yemen'de itirazların had safhaya ulaşması üzerine, Muhammed Salim Basendo hükümetini görevden almak zorunda kaldı. Yemen'de protesto gösterilerine katılanlar Mansur Hadi'yi Yemen inkılabını saptırmakla suçlarken, Mansur'un Yemen krizinin çözümlenmesi yönündeki planının ülke inkılabının asıl yolundan sapması ve mevcut rejimin hayatını sürdürmesi amacıyla sunduğuna inanmakta.
Yemen'de son zamanlarda meydana gelen protesto gösterilerinin en önemli nedeni, ülkenin geçici hükümetinin millete yönelik ırkçılık düşüncesine sahip olmasıdır. Yemen nüfusunun yüzde 35'i Şiilerden oluşurken, ülke yönetimi son on yılda Şiilere yönelik uygun davranışlarda bulunmamıştır. Abdullah Salih 2004 ila 2010 yılına kadar Yemen de Husilere karşı 6 savaş başlattı. Onları siyasi sosyal kültürel haklarından mahrum etti ve Şiilerin nüfus dağılımını Arabistan'dan Selefileri Yemen'e getirmekle değiştirdi. Mansur Hadi Arabistan'a Yemen'in iç gelişmelerine müdahale etmek için yeşil ışık yaktı ve Arabistan yönetimi bu fırsattan faydalanarak Vahabileri Husilerin denetimindeki bölgeler olan Saade ve diğer illere gönderdi. Tabi Arabistan'ın bu girişimi Husilerle Selefiler arasında savaşa yol açtı.
Husiler ve Islah Partisi arasında Salih'e karşı başlatılan inkılap sırasında güçlü bir bağ vardı ancak kısa bir süre sonra onlar arasında şiddetli ihtilaflar başladı. Yemen geçici hükümetinin Husilere karşı girişimleri ve Husilerin Yemen hükümetinden uzaklaştırılması, onların BM öncülüğünde düzenlenen milli diyalog konferansına katılmalarından dolayı gerçekleşti. Bu arada Husiler 2011'de Abdullah Salih'e karşı rol ifa etmelerinden dolayı Yemen hükümetine muhalif olan en büyük gruba dönüştü. Abdulmalik Husi 2014'den sonra Yemen'de hükümete muhalif olan grubun liderliğini üstlenmeyi ve itiraz edenler arasında Mansur Hadi'nin geçici hükümetine karşı koordinasyon sağlamayı başardı. Bu yüzden Sana yönetimine karşı itiraz dalgaları Yemen'in hemen hemen bütün kentlerine yayıldı ve birçok yorumcu Sana'nın Husiler tarafından ele geçirildiği inancında idi.
Yemen'de son zamanlarda meydana gelen protesto gösterilerinin diğer bir nedeni de muhalif gruplar arasındaki birlik ve dayanışmanın güçlü olmadır. Yemen geçici yönetimine muhalif gruplar olan Ensarullah, liberal gençler, medeni toplum aktivistleri ve ülkedeki kabileler arasındaki dayanışma gittikçe güçlendi. Bu bağ hükümet karşıtı gösterilerin günbegün yayılmasına neden oldu. Yemen'de muhalif gruplar 2011'de olduğu gibi, Yemen Şiileri ve Sünnilerin de içinde bulunduğu halk kesimlerinden oluşuyordu. Yemen geçici cumhurbaşkanı Mansur Hadi'nin ülkede gerçekleşen göstericilere karşı yürüttüğü uygulamalar ülke buhranının şiddetlenmesine neden oldu. Mansur Hadi Ensarullah ile muhalif olduğu kadar Muhsin Elahmer liderliğindeki ıslah hareketi ve orduya da karşıydı. Mansur Hadi, El-Islah ve Ensarullah arasında ihtilaf yaratmakla bu iki grubun gücünü zayıflatmak peşindedir. Ensarullah hareketi Yemen'deki diğer siyasi gruplara onların 2011 inkılabının asıl yolundan saptırılmasından ortak kaygılar taşıdıklarını kabul ettirmek istiyor.
Yemen geçici hükümetine muhalif olan gruplar arasındaki işbirliğin güçlenmesi, Sana yönetiminin itirazları durdurması dâhilindeki girişimlerin hezimete uğraması ve göstericilere karşı şiddete başvurmalarına neden oldu. Yemen'de son zamanlarda meydana gelen protesto gösterilerinin ülke için önemli sonuçları olacağı gözlerden kaçmamalı. Öte yandan göstermelik seçimlerle iktidara geçen Mansur Hadi, Yemen'de gerçek reformların hayata geçmesini engellemekle suçlanıyor. Âli Suud Rejimi'nin Yemen için yol haritası planı öngörmesi halinde, Yemen halkının mevcut sorunları daha da artacak, ülkede güvensizlik ve istikrarsızlık had safhaya ulaşacaktır.
Kaynak: turkish.irib.ir